17 april 2022

In het tijdsbeeld van de zestiger en zeventiger jaren ging het erom te bepalen wat de politiek bepaalt, of liever, waar die door bepaald wordt. Wij vroegen ons niet af wat politiek was maar waar het door ingevuld wordt.

De hedendaagse politicologie heeft dat nog wat verder inge-engd: onder het etiket vergelijkende politicologie gaat het er alleen nog maar om hoe de politiek te bepalen en al helemaal niet meer hoe die te begrijpen
Toch gingen de historische grote discussies over politiek wel degelijk om haar idee: wat is politiek? Van Plato tot Machiavelli, van Pareto, Mosca , Michiels tot Gramsci Schmitt, Habermas en Heidegger was de hamvraag wel degelijk wat we onder ‘politiek’ moesten verstaan. Alleen niet in nederland. In nederland verwerd politiek onder Thorbecke tot bestuurskunde: hoe managen we de sukkels die zich nederlandse burgers wanen. Thorbecke 1 wou van de voortdurende dwingende representatie vanuit de gewesten af. Liever geen terugkoppelen naar de basis, liever niet al te veel consideraties over het lokaal en particulier belang. Er moest zoiets voorop staan als het landsbelang of ‘algemeen belang’.

Die opvatting is altijd voorop blijven staan, van Cort van der Linden tot Drees gold altijd het adagium dat het algemeen belang heerste en niet de particuliere belangen.

Dat was natuurlijk dankbare stof voor kritiek, want in de zichtbare werkelijkheid waren het de shells en de unilevers van deze wereld die dat algemeen belang als het hunne verkochten; het bestaan van de NAM illustreert dat nog steeds. Zelfs Rutte hanteert de stelling dat wat goed is voor de grote bedrijven goed is voor het algemeen belang, eigenlijk het algemeen belang is; alleen durft hij dat vandaag de dag niet echt meer hardop te zeggen.

Maar goed is politiek dan enkel de behartiging van het algemeen belang?

Dat zou je niet zeggen als je het vertoog van de moderne politicologie ziet. Dan is politiek het machtsspel, de optelsom van particiuliere belangen, maar het bedrag onder de streep is niet het algemeen belang maar een rij van partikuliere belangen. En wat de politiek daairn doet heet tegenwoordig ‘polderen’, ofwel het algemeen belang uitverkopen aan de partikuliere

1 Zie de twee uitstekende boeken van Huub Spoormans, onze medestudent uit die tijd en latere professor aan de open universiteit, die een goed beeld gaven; ze werden nimmer besproken in Politicologische vakbladen.

belangen .De politiek als markt, het fenomeen dat Jezus met enig recht de t.empel had uitgedreven. Politicologie in het enge nederlands is persoontjes leer geworden. Wie telt waarbij op en hoeveel hebben we er nodig om onze zin door te drukken? Manipulatie van mensen en belangen als succesverhaal verkopen.

Maar is dat ook echt zo? Ik neem als voorbeeld de regeringen van Lubbers. Die wist toch echt succesvol te zijn maar waarmee? Met een verhaal dat bezuinigen de spilzucht van de socialisten moest bedwingen, dat de zorgmaatschappij onbetaalbaar was, dat een grote staat er alleen maar was vanwege de bedilzucht en heerszucht van socialisten, etc. Het beeld van de brave burger tegen de mammonstaat. Dat is een beeld, een narratief, niet de persoon Lubbers. Er werd niet op die man gestemd omdat zijn kuif goed zat, en ook niet vanwege de aardigheid van zijn kinderen, of het formaat van zijn auto. Er werd op hem gestemd omdat de burgers echt geloofden in dat beeld, dat maakte het cda sterk. En Lubbers dus ook.

De simpele realiteit dat door de heerschappij van de conservatieve vleugel van het CDA de liberalen mee in bad getrokken konden worden om zo het bedrijfsleven een eenzijdige overmacht te verschaffen, dat werd niet gezien door de bevolking, De keuze om daar voor of tegen te zijn kregen ze niet.

Het debat, de machtsgreep, werd dus beslecht door het beeld, niet door de politici, niet door openbare discussie.

Beelden beslissen, niet mensen.

Het is dan een heel andere discussie hoe beelden ontstaan, hoe ze aangestuurd worden, etc. Maar politicologie zou in de allereerste plaats studie moeten zijn van de beslissende beelden, en in tweede instantie van de bepalende achtergrondsinstanties en -histories.

Wat politiek is, is de discussie, niet enkel hoe ze bepaald wordt.